maandag 11 mei 2020

Ondernemen vanuit je eigen kracht


In verbinding met jezelf, je cliënt en je omgeving

Collega vaktherapeuten vroegen mij of ik wilde vertellen hoe ik dat doe: ondernemen. Het idee was een lezing op een studiedag van de beroepsvereniging in een grote zaal medio mei 2020. Terwijl ik mijmerde over wat ik zou zeggen, in mijn omgeving vroeg hoe men mij zag als ondernemend vaktherapeut en mijn verhaal stapje voor stapje steeds concreter werd, kwam er een ongenodigde bezoeker uit het verre oosten en belandden we met elkaar in een surrealistische werkelijkheid…

Toch kwam er een lezing en kon ik in de online collegezaal 70 collega’s vaktherapie ontmoeten en mijn verhaal vertellen. Voor wie er niet online bij kon zijn of voor wie ook benieuwd is; bij deze mijn verhaal over ondernemen vanuit je eigen kracht!

In verbinding met jezelf: de situatie/ cliënt als spiegel
Begin bij jezelf en kijk naar binnen...
Voor mij begint alles bij jezelf en is het heel belangrijk jezelf goed in beeld te houden. Onderzoek wat een bepaalde situatie met je doet en wat dit over jou zou kunnen zeggen. Het kan zijn dat je cliënten in je praktijk krijgt, die een bepaald gevoel bij jou oproepen; onderzoek dit eens, wat zegt dit over de situatie, wat zegt dit over het hier en nu en wat zegt dit over jou. Het kan zijn dat je door het contact met de ander je bewust wordt van je eigen thema’s, dat oude pijn wakker wordt en vraagt om aandacht. Kijk er eens naar en onderzoek het eens om helder te krijgen wat jij nodig hebt. Ook de huidige situatie, waarin we gingen van ‘niets aan de hand’ tot ‘blijf thuis’; wat doet dit met jou, wat zegt dit over jou, herken je dit patroon (van gedachtes, gevoelens, handelingen) b.v. vanuit momenten waarop je het in het verleden moeilijk had. Onderzoek het eens en probeer helder te krijgen wat jij nodig hebt.

Mogelijk kun je wat zelftherapie geven; nodig jezelf dan gewoon uit in je eigen praktijkruimte en ga aan de slag met jouw thema/ hulpvraag. Waar je ook aan zou kunnen denken is collegiale consultatie (want misschien kan die ene collega jou wel wat verder helpen), supervisie, intervisie, onderwijs (ik heb regelmatig cursussen gevolgd waartoe cliënten mij onbewust toe hadden aangezet), iets ontwikkelen (ik verkoop sinds kort ook wenskaarten), me-time, meditatie enz. Het kan van alles zijn, zolang het jou maar verder helpt en je sterkt in je eigen kracht. Bewustwording en persoonlijke ontwikkeling; naar binnen kijken via de ander, wat een rijkdom!

In verbinding met je cliënt/ samenwerkingspartner en omgeving
Beweeg mee met de tijd.
Mijn grootste tip is: denk in mogelijkheden, beweeg (vanuit je eigen kracht) mee met de ander en kom met een plan. Door de surrealistische werkelijkheid waarin we nu zitten, kan het misschien niet meer op de manier waarop je het gewend was. Ik wil je uitnodigen te onderzoeken wat nog wel kan of hoe het wel kan. Misschien ga je wel beeldbellen met je cliënt of bezorg je een pakketje aan huis met materialen en oefeningen. Misschien maak je een inspiratieboekje voor nog meer cliënten/ patiënten dan je normaal zou kunnen ontmoeten. Misschien neem je jouw oefening op en bereik je via YouTube of Instagram niet alleen jouw cliënt/ patiënt, maar mogelijk nog veel meer (potentiële) cliënten. Dit meebewegen met de tijd en het blijven aansluiten bij wensen van de doelgroep biedt ook weer kansen tot creatief denken, tot ontwikkelen van nieuwe werkvormen en dus tot innoveren van je praktijk. Omdenken en kansen pakken, het houdt je in beweging en dat geeft vast energie!

Geef je wel eens iets cadeau? Ik merk bijvoorbeeld dat schrijven bij mij past en deel daarom regelmatig een blog over kunst en therapie. Deze blogs deel ik op sociale media en ik stuur ze ook (met een persoonlijke noot) naar de cliënten uit mijn praktijk voor wie de inhoud zou kunnen aansluiten. Via mail, app, telefoon en post kan je op allerlei manier in contact blijven met je cliënten en samenwerkingspartners. Blijf in contact, ik heb regelmatig ervaren dat de ander zich dan uitgenodigd voelt ook in beweging te komen. Wist je trouwens dat ik door mijn blogs gevraagd ben om een nascholing te verzorgen? Je kunt door deze cadeautjes dus behoorlijk wat in beweging krijgen! Nu niet direct gaan bloggen hè, zoek de vorm die bij jou past, waarin jij in je kracht staat.

Onderzoek hoe je over wilt komen.
Heb je wel eens onderzocht welk beeld de ander van jou zou (kunnen) hebben? Kijk eens door de ogen van een potentiële cliënt/ samenwerkingspartner/ werkgever naar jouw website, sociale mediakanalen, folder/flyer en google jezelf eens… Kijk ook eens wat je aanspreekt bij anderen (ook niet therapeuten) en vraag je af waarom het jou juist wel of juist niet aanspreekt. Kijk zo breed mogelijk, onderzoek! Maak een plan: hoe wil je overkomen, wat (of eventueel ook wie) heb je daarvoor nodig en hoe ga je dit bereiken? Blijf dicht bij jezelf en denk in haalbare stappen. Uiteraard schaaf je je plan gedurende het proces steeds weer bij.

Ik vind dat wij een prachtig vak hebben, ik geloof er voor de volle 100% in, sta ervoor en draag dit ook uit. Vaak ontmoet ik precies die persoon die mij een stapje verder kan helpen of krijg ik een verzoek wat op dat moment precies bij mij aansluit. Ik heb overigens zelden een compleet uitgewerkt plan, wel een idee, een richting, wat eerste stappen en het vertrouwen dat het wel komt. Ik ben niet bang om fouten te maken. Tegelijkertijd geef ik mezelf ook wel de tijd voor ik iets online zet; tijd om te oefenen, te perfectioneren, feedback te vragen of te zorgen dat tekst en beeld bij elkaar passen. Ik deel graag mijn successtory's en geniet ook enorm van de successtory's van collega vaktherapeuten. Wat hebben we toch een rijk vak dat we op zoveel creatieve manieren onze inspiratie over kunnen brengen!

Bedankt collega's dat jullie mij gevraagd hebben te vertellen over ondernemen; deze uitnodiging heeft mij geholpen bewuster te kijken en te onderzoeken, iets waar ik altijd een hoop energie van krijg! Ik hoop dat deze blog (en de recente online lezing) voor jou ook een uitnodiging mag zijn bewuster naar je eigen ondernemerschap te kijken. Vind je het fijn als ik eens met je mee kijk, heb je specifieke vragen of behoefte aan tips die passen bij jouw praktijk; neem gerust contact op, ik denk graag met je mee! 


Yvonne Peschier
vaktherapeut beeldend/ docent kunst kijken/ hbo-docent

Kansen zien, ervoor gaan en je eigen 'product' in de markt zetten. 


dinsdag 17 maart 2020

In BEWEGING door KUNST, kunstzinnige inspiratie voor elke huiskamer


Wat als de musea gesloten zijn, je niet naar je creatieve cursus kunt en het ook niet mogelijk is andere sociale uitstapjes te maken? Hoe zorg je ervoor dat je dan in beweging blijft, ook mentaal? In deze blog deel ik kunstzinnige inspiratie voor elke huiskamer of ziekenhuiskamer. Lees het en ga met de tips aan de slag, om zo in BEWEGING te blijven door KUNST!


Via de website http://artsandculture.google.com of de app ‘google Arts & Culture’ kun je (in je eigen taal) kunstwerken bekijken. Het is mogelijk te zoeken op kunststroming (zoals impressionisme, surrealisme etc.), maar ook op kunstenaar, medium (olieverf, aquarel etc.), historische figuren en gebeurtenissen en plaatsen. Een aantal kunstwerken kun je via de zoomfunctie van dichtbij verkennen, je kunt musea virtueel inkijken en ook je eigen ‘Art Selfie’ maken. Ik vind dit een leuke app waar je uren in kunt ronddwalen, informatie kunt zoeken en met name kunt genieten van allerlei vormen van kunst en cultuur.



Op de website http://www.avrotros.nl/kunst krijg je tips te zien wat er te zien is/ was op televisie, wat er te zien is in musea (kijk via ‘nu te zien’ toch binnen in musea waar je nu niet heen kunt) en daarnaast geeft de site inspiratie via artikelen; ontdek bijvoorbeeld alles over de Rembrandt in ‘Tussen kunst en kitsch’. Ik vind dit een superleuk site om te kijken en vooral ook terug te kijken. Ik heb al heel wat tentoonstellingen en musea bezocht zonder ook maar één stap over de drempel te zijn geweest. Ik kijk altijd met veel plezier naar de uitzendingen waarin Jeroen Krabbé duikt in het leven van een kunstenaar (Van Gogh, Gauguin, Picasso en nu Chagal)! Kijk je mee naar ‘Krabbé zoekt Chagal’? Maken we er gewoon een sociale activiteit op afstand van. 


Naast Google Art & Culture en Nederlandse kunst en cultuur televisie, kan ik ook de digitale encyclopedie aanraden: http://nl.wikipedia.org en www.wikiart.org . Wiki Art is helaas nog niet in het Nederlands beschikbaar, maar plaatjes kijken kan in elke taal. Breng eens een bezoekje aan Wiki Art en als je meer wilt weten (in het Nederlands) over een kunstwerk, kunstenaar of stroming; gebruik dan Wikipedia. Beide sites hebben ook een app waarop je uren kan rondstruinen. Ik gebruik deze sites om mijn kunstkijklessen voor te bereiden; de resolutie van de afbeeldingen is over het algemeen goed genoeg en de afbeeldingen en tekst zijn eenvoudig te kopiëren en plakken naar mijn presentatieprogramma. Voor deze kunstkijklessen ga ik trouwens ook regelmatig de kunstwereld in met http://kunstmeisjes.com (ook een aanrader). Eens kijken hoeveel mooie kunstkijklessen ik de komende tijd kan voorbereiden vanaf de sofa… 

Ben je lid van de bibliotheek? Leen dan een e-book over kunst, cultuur of een ander onderwerp waar je door in beweging komt. Je kunt maximaal 10 e-boeken tegelijk lenen en na 3 weken levert de app ze automatisch weer voor je in. Handig hè?! Wie geen lid is, kan nu toch via de ‘luisterbieb’ audioboeken lenen. Kun je lekker een boek lezen met je ogen dicht, hoe fijn is dat?! Kijk voor de mogelijkheden op www.bibliotheek.nl

En we gaan meteen nog even door op de audiomogelijkheden, want er zijn ook diverse podcasts te beluisteren vol kunstzinnige inspiratie. Wat dacht je van de podcast ‘In het Rijks’ die door luisteraars wordt benoemd als ‘interessant en leerzaam, hoog niveau, geweldig en fijne presentatie’. Zelf ben ik fan van de ‘kunst maakt gelukkig podcast’ van Karin Haanappel (http://kunstmaaktgelukkig.nl/podcast/). Zij vertelt niet alleen allerlei feitjes over kunst(geschiedenis), kunstwerken en kunstenaars; haar manier van vertellen maakt mij super enthousiast, ik merk dat heel mijn brein in beweging komt. Hoe gaaf is dat?! Podcasts kun je trouwens luisteren via ‘Spotify’ (een gratis account is mogelijk), You Tube of een speciale Podcast app op je tablet of smartphone. Zonder app kan natuurlijk ook, gewoon via de website op je computer. 

Ben je na al dat lezen, kijken en luisteren klaar om zelf aan de slag te gaan? Kijk dan op YouTube naar filmpjes die door vele hobby- en professionele kunstenaars online zijn gezet. Bob Ross is natuurlijk wereldberoemd (de patiënten in het ziekenhuis noemen hem nog wel eens met het verzoek of ik ook een ‘Happy tree’ wil schilderen). Maar zoek ook eens op filmpjes over kunstzinnige technieken,  zoals aquarelverf, pastelkrijt, wolvilten etc. Handig is wel om te zoeken op een materiaal wat je in huis hebt liggen of wat je evt. kunt bestellen via een webshop, zodat je ook daadwerkelijk met al je inspiratie in beweging kunt komen. Behalve You Tube kun je ook op Instagram inspiratie opdoen, veel van mijn collega’s maken inspirerende filmpjes met ideeën voor kunst en creativiteit. Met de hashtags (#) kunst, kunstzinnigetherapie en vaktherapie kom je al een heel eind. 


Deze blog is een beginnetje met mogelijkheden om door KUNST in BEWEGING te blijven, gewoon vanuit je huiskamer. Ik ben benieuwd welke beweging je gaat maken, houd je me op de hoogte? Wie weet, breng je mij dan ook weer in BEWEGING door jouw KUNST. Lijkt me leuk!

Superleuk als je deze blog deelt;
graag wel met vermelding van de bron & auteur. :-) 

Yvonne Peschier
Vaktherapeut beeldend (kunstzinnig therapeut) / Docent Kunst Kijken (VTS-coach)/ HBO-docent
yvonne@kunstzinnigetherapie.info
www.kunstzinnigetherapie.info

Blijf in beweging door kunst en creativiteit!
 



maandag 3 februari 2020

Ode aan de deelnemers van 'Kracht door Kunst'


Kracht door Kunst, een EMPOWERMENT workshopreeks voor slachtoffers van seksueel geweld. In de rol van (kunstzinnig) coach heb ik met survivors (dat past  beter in empowerment dan het woord slachtoffers) workshops gevolgd bij diverse Rotterdamse kunstenaars. Een avontuur wat in 2019 al pionierend begon en in 2020 weer verder mag uitrollen. Wat een bijzonder project, zo mooi dat ik mijn steentje mag bijdragen!

Beste Survivors,

Met moed en dapperheid zijn jullie dit avontuur aangegaan. Niet wetende wat je kon verwachten van het creatief bezig zijn, niet wetende wat je kon verwachten van het contact met lotgenoten, niet wetende wat je kon verwachten van de docenten (kunstenaars) of coach. Jullie zijn het avontuur aangegaan en hebben doorgezet, ook als het moeilijk was.

Het aanwezig zijn was soms al een hele opgave. Anderen ontmoeten, verhalen horen van de ander en daarmee omgaan. Je eigen verhaal: wat vertel je niet, wat vertel je wel en op welk moment en met welke woorden? De geluiden van het creatief bezig zijn, dat wat tevoorschijn komt in kleur, vorm en beweging; soms waren de ervaringen behoorlijk pittig. Wanneer vraag je hulp? Wanneer zeg je even nee om jezelf te beschermen? Hoe ga je om met prikkels van de anderen of prikkels uit de omgeving?

Het groepsproces kon steunend zijn, zo werd er uitgekeken naar de volgende workshop, het moment de anderen weer te zien en samen weer verder op weg te gaan. Soms was het groepsproces ook moeizaam: als deelnemers afvielen, de groep daardoor uitdunde of verwachtingen uiteenliepen. De uitdaging was dan om meer op het eigen proces te focussen en buiten de workshopgroep om toch in verbinding te blijven, iets wat heel goed is gelukt!

De workshops gaven ook een mogelijkheid om te ervaren even helemaal in het hier en nu te zijn en alle zorgen te vergeten. De rust aan tafel en de lachende gezichten waarin ontspanning te lezen was. De wonderlijke ontdekkingen, zoals ik wist niet dat ik dat kon, ik ben trots op wat ik gemaakt heb, het beeld geeft me kracht, hoop en vertrouwen. En ook: wat leuk om de stad eens anders te zien en meer over elkaar te horen door de vragen onderweg. Wat een lekkere lunch!

Tot slot, bij het afronden van de workshops en de evaluatiegesprekken hoeft het niet klaar te zijn. De meesten van jullie willen iets betekenen voor de Aanpak Seksueel Geweld, meedenken over de tentoonstelling ‘Kracht door Kunst’ of op een andere manier zich inzetten in de aanpak tegen seksueel geweld. In de evaluatiegesprekken zag ik stuk voor stuk krachtige deelnemers, die van hun kwetsbaarheid hun kracht hadden gemaakt of op weg waren hun kracht hiervan te maken. Wat een empowerment! Wat ben ik trots op jullie! Ik hoop dat we in 2020 weer veel survivors door de kunstworkshops kunnen steunen in hun kracht te komen, zodat zij (net als jullie) kunnen voelen en zeggen ‘dat het niet voor niets is geweest’, ‘dat er altijd een weg is’ en ‘ik mag er zijn en weet dat ik nog leuk ben ook!*.

Als je iemand bent of kent voor wie de kunstworkshops iets zouden kunnen betekenen, stuur dan een mail naar yvonne@kunstzinnigetherapie.info . Dan stuur ik je de flyer met meer informatie en kun je onderzoeken of het bij je past. Wie weet, zie ik je daarna terug bij een van de groepen die dit jaar starten met de workshopreeks.

Yvonne Peschier



coach Empowermentworkshops Kracht door Kunst
yvonne@kunstzinnigetherapie.info 

* Deze‘Ode aan de deelnemers van Kracht door Kunst’ komt uit mijn speech die ik in 2019 bij het kerstdiner aan de deelnemers heb voorgedragen.

dinsdag 17 december 2019

Kunst kijken in de collegebanken


In de collegebanken studenten van verschillende opleidingen, van verpleegkunde tot informatica, kijkend naar het bord waarop een afbeelding van een schilderij te zien is. Wat de titel van het schilderij is, is niet verteld. Ook de naam van de kunstenaar, laat staan de stroming, is niet besproken. De studenten kijken en zoeken naar het antwoord op de vraag 'wat gebeurt er?'. 


Al snel merken de studenten dat op geen enkel gegeven antwoord een 'goed of fout' klinkt, slechts de volgende vraag 'waar zie je dat aan?' Wat onwennig wordt ook die vraag beantwoord, waarna de volgende vraag wordt gesteld 'wat kunnen we nog meer ontdekken?' En ook op het antwoord van die vraag, klinkt het 'waar zie je dat aan?'. Zo wordt het schilderij ruim 15 minuten met aandacht bekeken en onderzocht. 

Je hebt zojuist een inkijkje gehad in een les 'Visual Thinking Strategies' (VTS). Bij VTS draait het om de waarneming, worden details in een context geplaatst en wordt een beeld gevormd van de hele situatie. Verschillende hersengebieden worden aangesproken, sociale vaardigheden getraind en steeds weer wordt er gesproken via het concrete beeld. 

Naast het klassikaal VTS'en wordt ook in kleine groepjes (met tekenmaterialen) gewerkt: objectief waarnemen, mondeling goed overdragen, goed luisteren en een beeld vormen staan centraal. Alleen de observant heeft zicht op alle rollen en ziet waar het goed en fout gaat in de communicatie. Bij het nabespreken komt bij alle deelnemers het inzicht, een waardevol moment. 

Gedurende de les vult het klaslokaal zich met inzichten:
- "Ik neem voortaan wat meer tijd om een beeld te vormen voor ik op actie overga, misschien kan ik vroegtijdig iets ontdekken of voorkomen dat ik later weer in actie moet komen," vertelt de student verpleegkunde.
- "Ik merk dat ik mijn waarneming grotendeels baseer op subjectieve invulling, ik ga proberen meer bij de feiten te blijven," aldus een student ergotherapie.
- "Ik ga in mijn overdracht naar collega's eerst het algemene beeld schetsen, voordat ik beland in allerlei details en de context misschien niet goed overkomt," aldus weer een andere student. 

Zo ging het nog even door, want kunst kijken is niet alleen goed voor mensen met een hulpvraag, het is zeker ook aan te bevelen aan iedere beroepsprofessional die wil werken aan een grote hoeveelheid competenties die de basis vormen van het professioneel handelen.

En naast al die waardevolle competenties, gebeurt er nog iets als je kunst kijkt: dezelfde hersengebieden als bij verliefdheid worden aangesproken. Kunst kijken is niet alleen nuttig, maar ook nog eens ontzettend leuk!

Wil je ook zo'n nuttig en aangenaam college kunst kijken voor jou en je collega's? Neem contact op en ik stel een mooi programma voor jullie samen.

Hartelijke groet,

Yvonne Peschier
VTS-coach/ vaktherapeut beeldend/ docent

maandag 15 juli 2019

Samen kijken naar kunst en in gesprek gaan

In de lokale bibliotheek, tussen de boeken een sfeervol verlichte tafel met koffie, thee en chocolaatjes. Rond de tafel een kleine groep dorpsgenoten. Allen kijkend naar het scherm met de afbeelding van een schilderij. Ze willen graag informatie: hoe heet het, wie heeft het gemaakt, uit welke periode enz. Maar in plaats daarvan krijgen ze een opdracht: neem even de tijd om naar deze afbeelding te kijken... 





Na een poosje wordt nog steeds geen antwoord gegeven, maar juist een vraag gesteld: wat gebeurt er op deze afbeelding? De deelnemers komen in actie en benoemen wat ze zien of wat er gebeurt. Daarna klinkt geen goed of fout (het is immers geen quiz of spelshow), maar wel wordt gevraagd: waar zie je dat aan? En weer komen de deelnemers in actie om te zoeken naar zichtbare elementen in het beeld die hun zienswijze verklaren. 

Zo wordt een twintigtal minuten aandachtig gekeken en uitgewisseld wat er gebeurt op de afbeelding. Gesprekken over interactie tussen personages, de plek waar het zich afspeelt, over symboliek en betekenis, over de stijlperiode, de kunstenaar en zijn/ haar leven, over de boodschap van de kunstenaar aan de kijker en ga zo maar door... Elementen die aanvankelijk totaal gemist zouden worden, krijgen nu wel de aandacht en worden benoemd. Een kunstwerk wat in eerste instantie misschien beoordeeld zou worden als 'lelijk, niet mooi, ik zou er in het museum zo aan voorbij lopen' wint na verloop van tijd toch wat sympathie en wordt met andere ogen bekeken. Gaandeweg het samen kijken, wordt het enthousiasme groter en het hele brein actief betrokken. 

Na twee kunstwerken, breekt het moment aan om te filosoferen wat de kunstwerken met jou doen:
- Welk kunstwerk zou je in huis willen ophangen? En waarom? 
- Waar zou je wel willen zijn of juist niet en waarom? 
- Aan wie zou jij een vraag willen stellen?
- Wat zou je dan vragen? 
- Welk gevoel of welke herinnering roept het kunstwerk bij je op?
De persoonlijke verhalen worden gedeeld, er wordt naar elkaar geluisterd. Echt geluisterd, zonder oordeel, met stiltes en aandacht voor dat wat de deelnemers elkaar willen vertellen.  

Als laatste onderdeel wordt een gedicht besproken; de betekenis en wat het oproept bij de deelnemers. Een hand-out gaat mee naar huis, om thuis nog eens verder te kijken en ook weer anderen te enthousiasmeren op deze manier naar kunst te kijken.

Een manier van kunst kijken waarin het niet draait om kennis uit het verleden, maar om wat je ziet in het hier en nu. Mindful kijken, slow art, ontstressend, breinstimulerend, maar bovenal ontzettend leuk; wist je al dat dezelfde hersengebieden worden aangesproken als bij verliefdheid? Heerlijk toch?! 

Ook zin in zo'n cursus 'kunst kijken en in gesprek gaan'? Eind september start weer een nieuwe ronde in Lansingerland. Een cursus op maat is ook mogelijk, b.v. in jouw buurthuis of lokale bibliotheekvestiging. 

Hartelijke groet,

Yvonne Peschier
VTS-coach/ vaktherapeut beeldend/ docent

zaterdag 6 juli 2019

Een taal erbij

Op de tafel staan verschillende duplopoppetjes, sommige op gekleurde matjes, andere met een figuurtje of symbool erbij en overal schatkistjes. De poppetjes staan daar niet toevallig, alles is bewust gekozen: de poppetjes, de houding van elk poppetje, waar ze staan ten opzichte van elkaar, de matjes en hun specifieke kleur, de figuurtjes en symbolen en ook de schatkistjes. Vanaf een afstandje kijken we ernaar en laten we het beeld op ons inwerken. 


Het kan zijn dat we onderzoeken hoe het is als de poppetjes van houding veranderen of dat we gaan puzzelen met de ruimte tussen de poppetjes. Het kan zijn dat we het beeld verbreden door het beeld van vroeger erbij te pakken; het volwassen poppetje krijgt dan zijn/haar kindpoppetje tegen zich aan en het bijbehorende gezin van vroeger wordt op tafel neergezet. Het kan ook zijn dat we naast het eerste beeld een tweede beeld neerzetten; de poppetjes kunnen dan in een wenselijke positie worden neergezet en ook de symbolen en matjes kunnen veranderen. Het nieuwe beeld laten we op ons inwerken. 

Het beeld op tafel, concreet en vanaf een afstandje voor alle toeschouwers aan tafel waarneembaar, spreekt tot de cliënt. Er ontstaat overzicht, inzicht en uitzicht. Dit is het dus! Zo voelt het! Jeetje, nu begrijp ik waarom het steeds zo gaat! Ik zie nu wat ik kan veranderen! Het kan zijn dat er meer begrip komt en gevoelens van boosheid en woede plaatsmaken voor verdriet en compassie. Het beeld komt binnen: de poppetjes zijn tot leven gekomen en het beeld is invoelbaar voor alle toeschouwers aan tafel.

Het werken met duplopoppetjes geeft in mijn praktijk voor beeldende therapie een taal erbij. Bij de kennismaking kunnen we ze erbij pakken om het beeld van het hier en nu neer te zetten. Gaandeweg het traject kunnen we ze er weer bij pakken als de cliënt op zoek is naar een beeld en woorden bij gevoelens. Of als de ouders, van een kind die therapie krijgt, langskomen voor overleg en afstemming. Ook bij biografische vraagstukken kunnen de poppetjes op tafel komen, zowel bij jong volwassenen als bij ouderen en alles wat daar tussen zit aan levensfasen.  Naast familiesystemen, kunnen ook werksituaties of andere groepen worden neergezet. Bij trauma en rouwprocessen kunnen de poppetjes en met name de gekleurde matjes en symbolen inzicht geven en steun bieden. 

Het werken met de poppetjes doen we in een rustig tempo met nieuwsgierigheid naar hoe het is en/of hoe het was. Als therapeut kijk en voel ik mee en stel ik vragen die aansluiten bij het beeld wat we samen onderzoeken, zonder oordeel, maar met belangstelling en alle ruimte voor het beeld wat spreekt en de toeschouwer die het binnen mag laten komen...

Een taal erbij en wat voor een taal!
Wat een rijkdom om dit aan te mogen bieden!


Ben je benieuwd wat deze methodiek jou kan brengen?

Neem contact op voor de mogelijkheden! 


Hartelijke groet, 


Yvonne Peschier
kunstzinnig vaktherapeut beeldend/ VTS-coach / docent

dinsdag 18 december 2018

"Mag er ook ruimte zijn voor verdriet?" Over de kunst van het rouwen...


De feestdagen naderen en voor mensen die met verlies kampen zijn dit vaak confronterende, pijnlijke dagen. Je moet de feesttafel voor een persoon minder dekken. Het lukt je niet om die ene lege stoel niet te zien en juist, te midden van iedereen, kun je je zo eenzaam voelen. In deze blog wil ik graag aandacht besteden aan de rouwenden van nu. Opdat zij juist in deze tijd ook gezien worden en er ruimte mag zijn voor hun niet te onderschatten pijn. 

In mijn praktijk voor kunstzinnige therapie hebben de meeste volwassenen te maken met rouwproblematiek in de breedste zin van het woord. Rouw door het verlies van gezondheid. Rouw door het verlies van werk. Rouw door het verlies van contact. Rouw door het verlies van dierbaren. Rouw kan traumatisch zijn, zeker als de omgeving niet begripvol reageert. En dat gebeurt helaas maar al te vaak…

"In mijn geval overleed mijn dierbare plotseling. Ik was compleet in shock en kon het niet geloven. Het schijnt dat de hersenen je voor de pijn beschermen door dat ongeloof. Begrijpelijk, want wanneer het wél doordrong, werd ik verscheurd door het verdriet. De pijn was bijna onmenselijk, de emoties te veel, te groot, overweldigend…’’

Yvonne Peschier
'de sterrendaalders'
De cliënte uit het voorbeeld kwam in deze eerste fase van verdriet en ongeloof naar mijn praktijk. In die periode was houvast nodig. Ze koos fijne, eenvoudige, voedende beelden en tekende ze met pastelkrijt na, stap voor stap.  Het natekenen stimuleert de waarneming, in het hier en nu. De patiënte gaf aan dat ze constant met de overledene bezig was, allerlei associaties had en dat zichzelf afleiden niet lukte. Behalve tijdens deze oefeningen. Bij het natekenen kun je je even op iets concreets focussen. Het pastelkrijt spreekt daarnaast het gevoel aan (door de kleur en de techniek) en het geeft houvast (het loopt niet uit). Het beeld wat gekozen was, vormde vaak uitgangspunt voor gesprek over gevoelens. Het verhaal over het intense verlies en ook de mooie herinneringen, kwamen gedurende de sessies stap voor stap naar buiten. Op de tafel stonden thee en koekjes; ook de inwendige mens werd uitgenodigd weer momenten te genieten.

“Tijdens deze vreselijk pijnlijke rouwperiode is helaas niet altijd warm en begripvol gereageerd door mijn omgeving. Sommige mensen zeiden niets of vermeden contact, zo pijnlijk! Alsof het verdriet er niet mag zijn. Als ik me begaf in groepjes mensen, werd er vaak geen rekening gehouden met me wat betreft de gespreksonderwerpen. Ik snap wel dat dat kan gebeuren, maar mensen kunnen er toch wel een klein beetje over nadenken? Moet je per se iemand die nét zijn dierbare kwijt is geraakt confronteren met grapjes over de dood? Moet je net nu zeggen dat je uitkijkt naar het weekendje weg met z’n allen, terwijl er iemand tegenover je zit die nog maar net beseft nooit meer compleet te zijn thuis? Dan is er nog de andere kant: sommige mensen bleven maar herhalen dat ik door moest gaan en positief moest denken. Waarom mag je niet óók verdrietig zijn en moeite hebben met het feit dat iemand onverwacht uit je leven gerukt is? Door dit onbegrip kreeg ik de ingrediënten voor PTSS (posttraumatische stressstoornis) toen op een presenteerblaadje aangeboden. Het voelde dikwijls nog als een trap na dat mijn omgeving er niet altijd voor mij was. Alsof het verdriet er niet mocht zijn, alsof ík er niet mocht zijn.  Je voelt je al snel te veel en dat triggert het gevoel dat je diep onder de dekens wil duiken.”

Kon ik maar zeggen: in die periode deden we vooral… maar dat kan niet. Het is namelijk geen periode, het is niet afgerond, het is helaas nog steeds realiteit. Niet in elke sessie even intens, maar dikwijls bekruipt mij het gevoel dat sommige mensen in de omgeving klaar zijn met het verlies van de rouwende. Dat het maar eens over moet zijn, streep eronder en klaar. ‘Schouders eronder, smile it away. Niet zo sippen hoor, gewoon doorzetten.’ Ook zijn er dan nog mensen die aan leedconcurrentie doen. Die vinden dat je niet mag klagen, want bij die of die was het erger, of: ‘we maken allemaal wel eens wat mee, we hebben allemaal zo onze dingetjes. Je hoeft er niet steeds de aandacht op te vestigen.’ Ze willen het liefst dat je het onderwerp mijdt en ze vinden het ongezond dat je nog wel eens kleine tekens van pijn laat blijken; ze vinden dat je erin blijft hangen.

Vergeten wordt dat het gevoel van verlies je elke keer weer overvalt: soms met een bepaalde datum (zoals een verjaardag of sterfdag), maar ook zomaar plotseling als je iets ziet, hoort of ruikt wat een bepaalde herinnering oproept. Manu Keirse (bekende rouwspecialist) zei het eens zo treffend: "Rouw is als een schaduw die met een mens meegaat, soms is hij onzichtbaar, soms gaat hij met je mee, en dan ineens als je de hoek omgaat, valt hij zo maar voor je voeten.”

In de therapie mag er altijd ruimte zijn voor verdriet en zoeken we met de beeldende materialen wat daar het beste bij aansluit voor dat moment. Soms is het intuïtief tekenen met pastel, ondertussen ontladen (ook in woorden, het verhaal vertellen) en daarna kijken wat zichtbaar wordt in kleur en vorm. Een mooie quote erop schrijven helpt nog extra dit gevoel onder woorden te brengen. De andere keer gaan we verder met collages maken: plaatjes en tekstjes worden geordend op het papier (en in het hoofd). Soms pakken we klei voor extra houvast en stevigheid: eerst doorkneden en daardoor ontladen (ook in woorden, het verhaal vertellen), dan tot een bol vormen en bij jezelf komen, van daaruit tot vorm brengen. Ook het nat-in-nat schilderen is een prettige techniek, omdat je daarbij (door de uitlopende kleurvlakken) ervaart los te laten. En zo zijn er nog meer technieken te bedenken, zoals het laag over laag schilderen met acryl op groot doek met spalters en sponzen, elke sessie weer een laag passend bij het gevoel van dat moment, of grote bewegingen met houtskool of papier scheuren (tot kleine snippers van verdriet) en deze bij elkaar plakken (en zo weer helen). Alle gevoelens mogen er zijn, ze mogen hier volop stromen. Er is ruimte voor het verhaal, waarbij het verdriet en gemis wordt verweven in het leven van de rouwende. Cliënt X vertelde de kunstzinnige therapie te ervaren als verzachtende zalf voor de ziel en het gekwetste hart.

“Je echte vrienden snappen dat je iets is overkomen waar jij niet om gevraagd hebt en ze zijn blij voor je als je kleine overwinningen op jezelf doet.”

“Tijdens deze intense rouwperiode ben ik veranderd. Mijn zorgeloosheid en onbevangenheid is weg. Vroeger was ik echt een gangmaker, vol energie en plannen. Nu ben ik wat rustiger. Maar er zit nog steeds wel een stukje in mij dat hetzelfde is gebleven; zo geniet ik nog steeds van wat het leven te bieden heeft. Zelfs door mijn tranen heen kon ik de schoonheid van een bloem, zonsondergang, muziekstuk, een mooie zin of kunstwerk zien. Je vindt bij mij nu alleen iets anders dan vroeger. Toen was ik de vrolijkerd, die je een goed gevoel gaf over jezelf. Ik was iemand die urenlang naar je kon luisteren en altijd positief en aanmoedigend was… Sommige mensen hebben het geduld niet om nu ook naar mij te luisteren. Of ze willen alleen met me omgaan als het ze geen energie kost. Ze schrijven je af. Geen fijn gevoel.

Aan de andere kant een schrale troost dat je, door zo’n fase, gauw ontdekt wie je échte vrienden blijken te zijn en wie toch kennissen waren. Die echte vrienden, dat zijn degenen die er wél zijn, die je verlies méé voelen en je respecteren zoals je nú bent. Zij snappen dat je iets is overkomen waar jij niet om gevraagd hebt. Je kunt er niets aan doen.

Zij zijn blij voor je als je kleine overwinningen op jezelf doet (dat kan in het begin al een wandelingetje buiten de deur zijn, of het bekijken van een foto van vroeger, en in een latere fase is het de ene keer een verjaardag bijwonen en een andere keer een presentatie geven) en geven je het gevoel dat je welkom bent. Ze zijn blij je te zien. Dit soort mensen versterken je zelfvertrouwen en ze motiveren je om initiatief te tonen.”

Naast het rouwen speelt natuurlijk ook de levensfase mee. De patiënte uit het voorbeeld is adolescente. Door de verdrietige gebeurtenis staat haar leven stil. Stappen die ze zou zetten, zijn even niet meer aan de orde of worden uitgesteld.  Het leven van de omgeving gaat ondertussen door. Het is iets wat ik vaker hoor en het is een machteloos gevoel. Mensen om je heen gaan trouwen en krijgen kinderen, jouw leven staat stil. Je gunt het iedereen maar soms doet het pijn. Je mist aansluiting, gespreksonderwerpen en voelt pijnlijk dat je niet alleen je dierbare mist, maar ook het leven wat je ooit ook zo rooskleurig voor je zag.

Marit Tornqvist 'groter dan een droom'
“Wat ik fijn had gevonden en nog steeds prettig vindt, is een luisterend oor. Luister naar mijn verhaal, toon begrip voor mijn gevoelens en ga naast me staan (geen tips, adviezen of verhalen over anderen). Soms wat afleiding, soms ook gewoon mij even laten. Zeg niet dat ik je altijd kan bellen, want dat kan ik niet. Doe een concreet voorstel, zoals boodschappen doen of iets koken. Of, nog beter, laten we samen onderzoeken wat mij kan helpen, want dit verschilt van moment tot moment. En als je niet weet wat je moet zeggen, zeg dat!  Als het lukt, blijf contact zoeken. Het kan zijn dat ik er nu juist wel behoefte aan heb, terwijl ik eerder de energie niet eens had om de deur uit te gaan.’’

We stellen de vraag ‘hoe gaat het?’ in het dagelijks leven eigenlijk best vaak. Meestal rekenen we erop dat iemand zegt ‘goed’ en gaan we direct weer door. Besef goed wat je vraagt als je een rouwende tegenkomt. Wat betekent deze vraag? Heb je ruimte in tijd en aandacht om naar het antwoord van de rouwende te luisteren? Of om er gewoon te zijn. Het is zo waardevol als je naast de rouwende gaat zitten en uitstraalt dat alles goed is, dat niets gek is, dat ook tranen niet erg zijn. Weet dat je geen grootse gebaren hoeft te maken, maar met aandacht en oprechte interesse al veel voor iemand kan betekenen. Ik hoop dat mensen die rouwen niet alleen terecht kunnen bij een therapeut, maar vooral terecht kunnen bij hun omgeving. Dat ook de omgeving zegt: “Er is ruimte voor verdriet. Nu en ook in de tijd die nog voor ons ligt.”

“Wat ik graag zou willen, is dat mensen beter leren omgaan met rouwenden. In andere culturen is het vaak veel vanzelfsprekender om over leven en dood te praten en om warmte bieden aan hen die het nodig hebben. Daar hoeft het niet alleen maar leuk en vluchtig te zijn. Maar goed, ik woon hier en ik wil me best aanpassen. Weet dat ik echt niet over moeilijke dingen wil praten, zoals de begrafenis, de kist of andere ’enge’ dingen, maar enkel kwijt wil hoe ik me voel en ook zou willen vertellen wie ik zo mis. Die persoon is dan wel fysiek niet meer op aarde, maar neemt nog steeds een plaats in in mijn wereld. Laat die persoon er ook zijn… Dan kan ik ook mezelf zijn. Waarom is het moeilijk om te luisteren naar kleine details of verhalen over die persoon? Ik zou graag die herinneringen met je delen met een lach en een traan.”

*Dit artikel is geschreven door Yvonne Peschier (kunstzinnig vaktherapeut beeldend) en cliënt X, rouwende na het verlies van een dierbare. Voor vragen kunt u contact opnemen via yvonne@kunstzinnigetherapie.info / www.kunstzinnigetherapie.info  

zondag 11 november 2018

Kunst is magisch


Kunst is magisch. Uit onderzoek blijft dat kunst onder andere je motorische schors stimuleert, het gedeelte van je hersenen dat de bewegingen van je lichaam aanstuurt. Kijk je naar een kunstwerk, dan zie of ervaar je het niet alleen met je ogen of met je hersenen, maar met je hele lichaam. Elke vezel van je wezen (je zintuigen, je intellect, je emoties, je fysieke verschijning) reageert op een kunstwerk. Kunst trekt als een bliksemschicht door je heen.

En er is meer magie: uit onderzoek is gebleken dat het kijken naar landschapsschilderijen, vooral zeezichten, niet alleen stress vermindert, maar zelfs het herstel na een operatie kan versnellen. Het verband tussen creativiteit (vooral het maken van kunst) en geluk is ruimschoots aangetoond.

Maar ook dat is nog niet alles: kunst opent je de ogen voor drie uiterst belangrijke werkelijkheden. Al ga je maar een van die drie zien, dan kun je daardoor al een gelukkiger mens worden. Met zijn drieën vormen ze een bedwelmende gelukscocktail:
  • De werkelijkheid van de wereld
  • De werkelijkheid van andere mensen
  • De werkelijkheid van jezelf
Bovenstaande tekst komt uit ‘Kunst maakt gelukkig’ van Bridget Watson Payne. Je zult begrijpen dat ik het roerend eens ben met deze schrijfster, omdat ik steeds weer het bewijs zie in de kunstzinnige therapie:
  • Zoals de patiënt die door het tekenen van de bloem de bloem ook ging ruiken. Dit terwijl ze (door haar isolatiekamer) al weken geen enkele bloem gezien, laat staan geroken had. 
  • Of de cliënt die door een klein passe-partout haar blik over haar werkstuk liet gaan en toen fysiek ging trillen en tot tranen toe geroerd raakte.
  • Of de cliënt die zijn werk van een andere kant bekeek en daardoor tot inzicht kwam wat zijn probleem was.
  • Ook de zeezichten komen veelvuldig voor als ik in het ziekenhuis werk: ik zie letterlijk dat patiënten ontspannen, zich op het strand wanen en de zon al kunnen voelen; de klinische setting valt weg, we zijn in onze verbeeldingskracht echt op een andere plaats.
  • Hoe mooi is het ook om samen naar kunst te kijken, daarover in gesprek te gaan en elkaar zo te leren kennen. Ook dat kan met kunstzinnige therapie; een groep van gelijkgestemden is het prettigst, zodat je je veilig voelt om te zeggen wat je ziet en wat je voelt.
Kunst is magisch, ik ben blij dat ik een stukje van deze magie mag overbrengen in de kunstzinnige therapie!

Zin in zo'n gelukscocktail? Benieuwd wat kunst voor jou kan betekenen? Kom eens kennismaken in de praktijk aan de rotte, nabij Rotterdam/Lansingerland.

 
Yvonne Peschier
kunstzinnig vaktherapeut beeldend/ VTS-coach
www.kunstzinnigetherapie.info 
yvonne@kunstzinnigetherapie.info

maandag 14 mei 2018

Kunst op recept


Mijn praktijk voor kunstzinnige therapie bestaat nu al ruim 6 jaar en in die jaren heb ik cliënten (van jong tot oud) begeleid bij hun hulpvraag. De meeste mensen kiezen heel bewust voor deze therapie, omdat de nadruk ligt op doen en ervaren en minder op denken en praten. Bij kinderen kan je zelfs zeggen dat het spelenderwijs leren is; ze ontwikkelen zich in een recordtempo vaak zonder het zelf te beseffen. Over de effecten van de therapie schrijf ik regelmatig. Maar wat kun je verwachten van het therapeutisch proces? Wat vraagt het van de ouders/ naasten? Welke bijwerkingen kun je verwachten? Ik vertel er meer over in deze blog.

Bij het intakegesprek wordt de hulpvraag (het probleem) besproken. Waar heb je last van? Wat is de aanleiding voor de therapie? Maar ook: vertel eens over je leven tot nu toe; waren er bijzonderheden bij de zwangerschap, de geboorte, de eerste jaren? Wat is de gezinssamenstelling? Hoe gaat het op school/ op werk? Zijn er bepaalde ziektes/ allergieën? Alles wat van belang kan zijn voor de hulpvraag/ het therapiedoel wordt besproken. Zo’n gesprek kan veel losmaken; vaak blijf je er nog over nadenken na het gesprek. Mogelijk maakt het je onrustig, droom je erover. Het komt voor dat ik met de ouders vaak eerst een (telefonische) uitgebreide intake heb en later nog een korte kennismaking met het kind erbij. Dit laatste doen we als we denken dat het voor het kind niet goed is zich bewust te worden van het probleem, de hulpvraag en de opvallende momenten in de biografie.

De volgende fase in het therapeutisch proces is de diagnostische fase, waarbij je actief aan de slag gaat. Een (of meer) vrije schildering(en) met de nat-in-nat-techniek staat/staan altijd op het programma. Voor veel mensen (in mijn praktijk) is dit een onbekende techniek en stappen ze er daardoor onbevangen in. Naast het nat-in-nat-schilderen werk ik ook met specifieke tekenopdrachten (bij kinderen). Ik doe zelf niet mee, omdat ik je niet wil beïnvloeden maar jou wil leren kennen. Dit kan ongemakkelijk voelen, omdat je je mogelijk bekeken voelt. Tijdens het schilderen/ tekenen/ boetseren (en/of na afloop) stel ik ook vragen, puur gericht om je beter te leren kennen. Bij volwassenen gaan we in gesprek over het beeld wat ontstaan is en komen we samen tot inzicht. Bij kinderen stel ik minder vragen, omdat het voor kinderen niet altijd goed is zich bewust te worden van de betekenis van het beeld. Deze fase zet de deur naar de gevoelswereld open en dat is vaak nogal onwennig. Ik hoor regelmatig terug dat kinderen zich thuis afreageren op de ouders. Van meerdere volwassenen hoor ik terug dat ze plotseling worden overvallen door een huilbui. Ook het dromen (soms zelfs nachtmerries) en het herinneren van nare gebeurtenissen (die je had weggestopt) kan in deze fase naar boven komen. Belangrijk is dat je mensen om je heen hebt, waar je je verhaal kwijt kan. En voor kinderen: dat de ouders begrip hebben voor de gevoelens en veilige kaders bieden. Nog een tip: geef jezelf wat tijd en ruimte na de sessie voordat je weer de drukte in gaat. 

Het therapieplan bespreek ik bij volwassenen met de cliënt zelf, bij scholieren met ouder(s) en kind en bij kinderen alleen met de ouders. We bespreken wat duidelijk is geworden in de diagnostische fase (en het intakegesprek) en waar we ons op gaan richten in de therapie. Soms is dit het moment dat ouder(s) nog iets meer vertellen over het kind, bijvoorbeeld omdat de tekening/schildering daar aanleiding voor geeft of omdat er iets losgekomen is thuis of op school. Het gesprek is een moment van afstemming: hebben we het kind goed in beeld, staan de neuzen dezelfde kant op, kan thuis/ op school ingespeeld worden op dat wat het kind nodig heeft gedurende het traject? Het gesprek kan een moment zijn van opluchting en erkenning, maar vooral van inzicht.

Vervolgens starten we het therapeutisch proces en werken we volgens het plan. Vaak meerdere keren achter elkaar met dezelfde techniek (en een iets andere opdracht), omdat je dan een stuk verdieping kunt pakken. Ik geef behoorlijk wat sturing en let b.v. op je zithouding, ademhaling en werktempo. Maar ook op technische aspecten en stuur daarin bij. Ik maak daarbij gebruik van de therapeutische werking van kleur, vorm, beweging en materiaal. Kunst als medicijn dus! Vaak doe ik mee, zodat je mij kunt volgen (zonder al te veel te hoeven nadenken) of juist ziet hoe het ook kan (en dit tot inzicht leidt voor je eigen proces). Je komt jezelf tegen gedurende het proces, zult weerstand merken bij sommige materialen/ opdrachten of (bij kinderen) omdat ik niet vertel wat we gaan doen, maar je je stapje voor stapje moet laten leiden. Dit vraagt vertrouwen en doorzettingsvermogen. Uiteraard moedig ik je aan, bied ik je veiligheid om te zijn wie je bent en benoem ik (indien nodig) dat het gaat om het proces, niet om het resultaat. Van de naasten vraagt dit ook dat zij met je spreken over het proces ‘hoe heb je het gemaakt, vertel eens of hoe wat het om te doen?’ en dus niet over het resultaat ‘wat heb je getekend of wat mooi’. Ik heb hier wel eens eerder over geschreven, zie de blog 'tijd om je innerlijk kind wakker te maken'Verwacht in deze fase niet te snel resultaat, een nieuwe ontwikkeling/ gewoonte heeft tijd nodig om eigen te worden. Het is geen pilletje wat je erin stopt en wat na een korte tijd begint met werken. Het is een ontwikkeling van binnenuit die tijd nodig heeft, maar dan wel vaak blijvend resultaat geeft.

Tot slot: we ronden het traject af door al het werk uit te leggen en met elkaar het proces te bekijken. Bij kinderen is dit vaak een moment waarop ze aan de andere gezinsleden hun werkstukken presenteren. Vaak wordt het een klein feestje en wordt er geapplaudisseerd en gecomplimenteerd. Doel is dat we bewust worden van alle ontwikkelingen die in gang zijn gezet en wat nodig is om dit na de therapie te behouden. Vaak vertellen de ouders dat ze hun kind anders benaderen dan voorheen. Of we horen terug van school dat ook daar positieve ontwikkelingen zichtbaar zijn geworden. Lees meer over de effecten van de therapie in de blog 'kunstzinnige therapie brengt kinderen spelenderwijs in balans'. In het traject voor volwassenen is dit ook een belangrijk moment, omdat het proces weer even helemaal in beeld komt en de verschillen tussen de werkstukken duidelijk worden. Volwassenen benoemen bij deze afronding hoe zij hetgeen ze geleerd hebben in de dagelijkse praktijk toepassen en welke tips ze voor zichzelf hebben. Het kindertraject wordt met een verslag afgerond, voor volwassenen kan dit, indien gewenst, ook geschreven worden.

En dan… een sprong in het diepe??? Dat hoeft natuurlijk niet. Kinderen hebben hun ouders en de leerkrachten om hun te coachen na het traject. Volwassenen hebben vaak ook zo hun hulptroepen ingeschakeld (gedurende het proces) en kunnen daar na afronding ook dikwijls op terugvallen. Bij volwassenen is het tevens ook zo dat de sessies gedurende het traject vaak met langere tussenpozen worden gepland. Sommige volwassenen blijven in therapie, bijvoorbeeld bij chronische hulpvragen als een soort ‘onderhoudssessie’. Soms komt een kind of volwassene weer terug voor een aantal opfrissessies of bij een nieuwe hulpvraag. En dikwijls zie je dat er in de thuissituatie een creatieve stroom op gang is gekomen. Deze fase vraagt oplettendheid: af en toe eens naar jezelf kijken of het nog gaat zoals het ging toen de therapie werd afgerond en of het nog lukt de tips in de praktijk toe te passen. En, tijdig de hulptroepen in te schakelen wanneer nodig.

Kunstzinnige therapie, een prachtig medicijn, maar wees je ook bewust van de bijwerkingen* en randvoorwaarden**. Er komt heel wat bij kijken en het vraagt ook heel wat van jou en (hoe jonger je bent) de mensen om je heen. Kies dus bewust voor kunstzinnige therapie en laat je verrassen door de mooie manier van werken en de inzichten die je daarna weer meeneemt op je verdere pad!

*De bijwerkingen komen niet bij alle cliënten (in dezelfde mate) voor, het verschilt per persoon.
** De randvoorwaarden zijn ook niet voor alle cliënten van toepassing, ook dit verschilt per persoon. 
 
Yvonne Peschier
kunstzinnig vaktherapeut beeldend/ VTS-coach
www.kunstzinnigetherapie.info 
yvonne@kunstzinnigetherapie.info